Przejdź do treści
Zapraszamy

Czytelników, rozmówców na forum, Autorów, Blogerów, Redaktorów,...

Przeczytaj o możliwościach korzystania z witryny i współpracy

Salon Business Dialog Klub Inspirations Klub Dialog CIO Business Meeting Point Kwintesencja Projekty Business Dialog

Kody kreskowe i system GS1

maj 31, 2011 dodany przez admin

Codziennie w sklepie czy w supermarkecie spotykamy się z kodami kreskowymi na opakowaniach produktów, widnieją one także na fakturach za dostawę energii, telefon itp. Coraz częściej pojawiają się też na opakowaniach zbiorczych, kwitach magazynowych, czy też dokumentach obrotu wewnętrznego w przedsiębiorstwach.

Ludwik Maciejec

Wprowadzenie

Ogólnie kod kreskowy to graficzna reprezentacja informacji poprzez kombinację ciemnych i jasnych elementów, ustaloną według przyjętych reguł budowy danego kodu. Kod kreskowy odczytywany jest za pomocą czytników elektronicznych. Kody kreskowe pojawiły się na świecie w szerszym użyciu kilkadziesiąt lat temu. U nas weszły w szersze użycie od kilkunastu lat. Stosowane są głównie w handlu i obrocie materiałowym, na opakowaniach zbiorczych towarów, do znakowania elementów na liniach produkcyjnych, w laboratoriach medycznych, bibliotekach, archiwach. Zakres ich stosowania wciąż się poszerza.

Od ponad 30 lat rozwiązania i standardy w dziedzinie wykorzystania kodów kreskowych są rozwijane w ramach międzynarodowej organizacji GS1. Organizacja GS1, powstała z inicjatywy swoich członków – firm produkcyjnych i handlowych, zainteresowanych narzędziami wspomagającymi zarządzanie łańcuchem dostaw. 30 lat temu zaczynała od kodów kreskowych do rejestracji sprzedaży przy kasach sklepowych, po ponad 10 latach podjęła decyzję o wejściu w obszar standardów dla dokumentów transakcyjnych w elektronicznej gospodarce, 6 lat temu zaangażowała się w technologię tagów radiowych RFID oraz synchronizację danych podstawowych, trzy lata temu zaczęła przygotowywać rynek na nowe symboliki kodów kreskowych GS1 Data Bar, a od ponad roku pracuje nad standardami informacyjnymi dla technologii mobilnych.

Rozwijany nieustannie system GS1 to zbiór wielobranżowych standardów identyfikacyjnych i komunikacyjnych, do zastosowania w procesach logistycznych realizowanych w ramach łańcucha dostaw. Pozwala on przedsiębiorstwom zbudować efektywny system komunikacji integrujący wszystkich partnerów handlowych w łańcuchu dostaw, od producenta poprzez hurtownika i dystrybutora do detalisty lub ostatecznego klienta. W Polsce o unikalność numerów nadanych firmom dba Instytut Logistyki i Magazynowania.

Funkcjonujące od lat i najczęściej spotykane na rynku polskim identyfikatory GS1 przedstawione w kodzie kreskowych to:

  • Globalne Identyfikatory jednostek handlowych – numery GTIN (ang. Global Trade Item Number). Za jednostkę handlową uważa się dowolny produkt lub usługę, której można nadać cenę, w tym produkty w opakowaniach zbiorczych, czy oznaczenia wydawnictw. Takimi identyfikatorami są np. numery zakodowane w kodach kreskowych na wszystkich towarach konsumenckich w supermarketach;
  • Globalne Identyfikatory jednostek logistycznych – numery SSCC. (ang. Serial Shipping Container Code) Numery te służą do indywidualnej identyfikacji palet i innych opakowań transportowych. Są najważniejszym elementem etykiety logistycznej i pozwalają na identyfikację zasobów trwałych traktowanych jak zapasy np. opakowań zwrotnych, palet itp. – numery GIAI;
  • Globalne Identyfikatory Lokalizacji, numery GLN głównie obiektów, którym można nadać adres takim jak przedsiębiorstwa lub punkty sprzedaży;
  • Globalne Identyfikatory Zastosowań – kody służące do kodowania dodatkowych danych na etykietach.

Do najczęściej spotykanych grup kodów należą symboliki EAN w Europie i UPC w Ameryce Północnej. We wszystkich standardowych symbolikach przewidziano mechanizmy weryfikacji odczytywanych danych. Dwa najbardziej popularne mechanizmy to kody samosprawdzające na zasadzie kombinatorycznej oraz cyfra kontrolna umieszczana na końcowej pozycji kodu.

W praktyce spotyka się kody o różnej postaci graficznej. Obecnie najczęściej:

  • Jednowymiarowe – liniowe, w których informacje zapisane są w jednej linii, najczęściej w postaci kresek;
  • Dwuwymiarowe piętrowe – jest to kilka linii kodów, jedna pod drugą;
  • Dwuwymiarowe matrycowe – informacja zapisana jest na określonej powierzchni, nie w postaci kresek, lecz innych kształtów, obecnie najczęściej prostokątów;
  • Kody złożone – występują w nich zarówno elementy kodów jednowymiarowych, jak i dwuwymiarowych;
  • Kody trójwymiarowe – tzw. Bumpy Bar Code, wytłaczane, wytrawione bądź odlewane np. na powierzchniach plastikowych czy metalowych dowolne kody jednowymiarowe. Stosuje się je tam, gdzie nie da się stosować kodów drukowanych. Zamiast kontrastu koloru występuje tu różnica w głębokości tłoczenia. Kody te odczytuje się za pomocą specjalnych czytników wyposażonych w macierzowe czujniki dwuwymiarowe (podobne do tych stosowanych w kamerach video).

Ponadto spotyka się kody o stałej bądź zmiennej długości, zależnie od tego, czy liczba kodowanych znaków jest ustalona, czy może być zmienna.

Użycie kodów kreskowych w postaci drukowanej jest technologią znaną i opanowaną. Koszty wdrożenia konkretnych aplikacji nie są zbyt wysokie, a późniejsza eksploatacja jest tania. Drukowanie kodów jest obecnie możliwe na dokumentach za pomocą praktycznie wszystkich drukarek średniej klasy, a czytanie kodów jest możliwe za pomocą tanich i niezawodnych czytników optycznych.

Jednak system kodów kreskowych drukowanych ma także swoje ograniczenia. Jest to przede wszystkim mała ich trwałość i niska odporność na zmiany atmosferyczne. Czytanie kodów kreskowych wymaga obecności operatora, a oprócz tego np. na kontenerach lub paletach na zewnątrz budynków jest kłopotliwe. Znaczna liczba pozycji musi być wprowadzana ręcznie na skutek uszkodzenia etykiet. W przypadku inwentaryzacji stanów w magazynach lub ich przeszukiwania procedury są przeważnie długotrwałe i kłopotliwe.

Rozwój techniki umożliwił zastosowanie innego nośnika kodów niż papier lub plastik. Są to znaczniki – tagi radiowe RFID (Radio Frequency Identification). Poza kodem produktu lub usługi można w ich pamięci zapisać duże porcje innych informacji. Ważne jest jednak to, że przy zastosowaniu systemu GS1 zakodowany numer może być ten sam co w kodzie kreskowym drukowanym. W systemie GS1 identyfikator jest jednoznaczny i unikalny, a rodzaj nośnika danych – kod lub tag radiowy, użytkownik dobiera sobie w zależności od potrzeb i wymagań swojej aplikacji.

Odczytywanie tagu radiowego następuje zwykle po przejściu przez bramkę zawierającą niezbędną elektronikę do nadawania i odbierania sygnałów radiowych, które po przetworzeniu trafiają do systemu informatycznego. Bramki mogą być zainstalowane na stałe np. w magazynie lub w bramie, co umożliwia ciągłą identyfikację położenia i ilości różnych pozycji, dzięki czemu staje się zbędne robienie klasycznej inwentaryzacji. Tagi radiowe są odporne mechanicznie i mało wrażliwe na warunki atmosferyczne. Pozwala to na umieszczanie ich na kontenerach i elementach składowanych na zewnątrz. Obecnie w kraju umieszczane są w zbliżeniowych kartach wejściowych, we wszelkiego rodzaju kartach dostępu czy w systemach rejestrujący czas pracy. W sklepach ukrywa się w produktach tak, aby przy próbie wyniesienia produktu z pominięciem kasy informowały o tym brankę kontrolną. Znane są zastosowania w bibliotekach i archiwach.

Rozpowszechniona jest opinia, że istotną wadą tagów radiowych jest ciągle ich wysoka cena jednostkowa. Ogranicza to ich szerokie rozpowszechnienie. Jednak rozwój techniki powoduje istotną obniżkę cen jednostkowych tagów. Można przewidywać, że w najbliższej przyszłości obydwa nośniki: drukowane i tagi radiowe będą stosowane tam, gdzie są bardziej przydatne i gdzie jest to bardziej opłacalne.

Generalnie niedostępne są systematyzowane informacje o tym, w jakim zakresie oprogramowanie do zarządzania w przedsiębiorstwach obsługuje zapis/odczyt danych z kodów kreskowych, tagów radiowych i innych nośników zgodnie ze standardami systemu GS1. Z inicjatywy i na zlecenie Instytutu Logistyki i Magazynowania przeprowadzono badanie stopnia obsługi kodów kreskowych przez oprogramowanie do obsługi sfery zarządzania w przemyśle i handlu ERP/MRP II. Stwierdzono, że zagadnienia związane z obsługą kodów kreskowych, RFID i standardów takich jak GS1 w tych systemach nie są traktowane priorytetowo.

Coraz częściej w dużych przedsiębiorstwach wielozakładowych o strukturze rozproszonej, gdzie coraz większą rolę odgrywa obsługa logistyki i gospodarki magazynowej, sfery te obsługiwane są przez specjalizowane oprogramowanie połączone interfejsem z dużym lub średnim systemem ERP/MRP II. W takich przypadkach obsługa kodów kreskowych przechodzi na poziom tych systemów specjalizowanych. Tego typu rozwiązania zaczynają pojawiać się na naszym rynku.

Obsługa standardów GS1 – raport

Informacje o obsłudze kodów kreskowych zostały zebrane przy okazji zbierania danych do corocznej ankiety systemy ERP/MRP II, która w tym roku była opracowywana po raz dwunasty. Informacje w ankiecie głównej o możliwości wykorzystania kodów kreskowych i tagów radiowych RFID były odnotowywane jako pojedyncze atrybuty oprogramowania, nie dając pełnego obrazu możliwości stosowania. O zgodności z GS1 nie było w ogóle informacji. Dlatego też do ankiety głównej została dołączona ankieta dodatkowa odnosząca się wyłącznie do GS1.

Należy stwierdzić, że obsługa kodów kreskowych na poziomie elementarnym istnieje, lub może być łatwo uzupełniona praktycznie we wszystkich systemach ERP/MRP II i obejmuje: czytanie kodów kreskowych przez czytniki stacjonarne, drukowanie kodów kreskowych jedno lub dwuwymiarowych przez większość drukarek laserowych i atramentowych średniej klasy dostępnych na rynku. W poniższej tabeli podane są informacje o pakietach oprogramowania dla dużych i średnich firm, w których obsługa kodów kreskowych wykracza poza ten elementarny zakres. Informacje uzyskano bezpośrednio od firm – dystrybutorów oprogramowania, a w nielicznych przypadkach z literatury i Internetu.

Pakiety oprogramowania wytypowane do objęcia ankietą zostały wybrane na podstawie listy uczestników ankiety ERP/MRP II z 2009 roku. Ponieważ zakres zainteresowań obejmował atrybuty pakietów oprogramowania, ankietą nie objęto firm konsultingowych i wdrożeniowych. Z listy ok. 40 pakietów oprogramowania, do dystrybutorów których wysłano ankiety, szesnastu respondentów zgłosiło zainteresowanie omawianą tematyką.

Poniższa Tabela 1 zawiera informacje o obecnym poziomie obsługi i możliwości ewentualnego dostosowania do systemu GS1 wg danych przesłanych przez dystrybutorów. Z literatury wiadomo, że kilka pakietów, których dystrybutorzy nie przesłali informacji ma rozbudowaną obsługę kodów kreskowych. Dane o tych pakietach nie zostały ujęte w tabeli. W Tabeli 2 zawarte są dane o zakresie obsługi kodów kreskowych w poszczególnych pakietach oprogramowania.

Tabela 1. Zestawienie pakietów oprogramowania, dla których uzyskano informacje od dystrybutorów oprogramowania.

/.../

Tabela 2. Zestawienie danych o zgodności z elementami GS1

/.../

Przeprowadzone badanie pozwala stwierdzić kilka faktów:

  • Zagadnienia związane z szerszym zastosowaniem kodów kreskowych, a zwłaszcza z systemem GS1 są bardzo słabo lub wręcz wcale nie znane przez specjalistów w firmach – dystrybutorach oprogramowania. Wyjątkiem są duże firmy software’owe takie jak SAP, ORACLE i Lowson, w których są pojedynczy specjaliści dysponujący znaczącą wiedzą, lub dynamicznie rozwijające się na naszym rynku takie jak CompSoft lub Epicor.
  • Znajomość korzyści dla klientów, zwłaszcza przedsiębiorstw o rozbudowanej działalności logistycznej i dużym zapotrzebowaniu na rozbudowane funkcjonalności WMS jest bardzo skromna, nawet pomimo znaczącego zainteresowania ze strony klientów.
  • Zastosowania tagów radiowych RFID jest powszechnie uważane za przedwczesne w naszych warunkach – oficjalnie ze względu na koszty, a praktycznie decyduje tu na ogół brak wiedzy.
  • Zakres obsługi kodów kreskowych w poszczególnych pakietach oprogramowania jest różny, w większości przypadków potencjalni użytkownicy są odsyłani do firm wdrożeniowych, aby opracować rozwiązanie specyficzne dla poszczególnych użytkowników.
  • Kilka dużych firm software’owych nie przekazało danych z interesującego nas zakresu. Dane zostały uzyskane z literatury, Internetu i drogą kontaktów prywatnych.

Można spodziewać się, że w niedalekiej przyszłości, w perspektywie najwyżej kilku lat wzrośnie zapotrzebowanie na usługi wdrożeniowe związane z zastosowaniem kodów kreskowych i standardów takich jak GS1. W Polsce standardy te stosuje już ok. 19 000 firm i coraz więcej z nich pragnie zastosować je szerzej, w całym łańcuchu dostaw. Obecnie nie bardzo kto poza Instytutem może pomóc. Rysuje się konieczność przygotowania odpowiedniej kadry w firmach świadczących usługi wdrożeniowe.

/.../

Pełen materiał znajduje się w wydaniu elektronicznym raportu o rynku ERP, na płycie CD-ROM.

Business Dialog Bulletin - widok książki

Premium Drupal Themes by Adaptivethemes